Witanowski h. Rawicz, vel Rawita-Witanowski, ród małopolski, piszący się z Witanowic w ziemi krakowskiej. Niektóre linie osiadły na Podlasiu i Litwie.
Wieś parafialna Witanowice koło Wadowic (były to właściwie trzy wsie przyległe: Witanowice Górne, Średnie i Dolne) została założona w XIII w. W wieku XIV należała do Hanka z Prandocina, następnie Abrahama z Goszyc i do Jakuba herbu Topór z Lgoty.
Wedle tradycji, jej założycielami byli potomkowie czeskiej rodziny Wrszowców (Rawitów), którzy „za czasów Bolesława Krzywoustego schronili się do Polski i poosiadali w tych stronach” (Długosz, t. 1/431). Stąd ród Rawiczów Witanowskich wieś tę uważa za pielesze swojego rodu.
W późniejszym okresie stanowiły Witanowice współwłasność Witanowskich, Rokowskich, Palczowskich, Zebrzydowskich, Lubańskich, Świętosławskich, Romatowskich, Czartoryskich herbu Starykoń, Duninów. Ostatni właściciele to Górkiewiczowie i Loewingerowie (Banachowscy).
Kościół wzmiankowany na lata 1325-1327 w XVI i początkach XVII wieku był zborem kalwińskim. Następnie przywrócony katolikom, uległ zniszczeniu, a na jego miejsce wybudowano drewniany kościół w 1663 r.
Długosz wspomina około r. 1440 Jakuba Witanowskiego (L. B. t. 1/82), którego syn Michał, według oryginalnego dyplomatu, zachowanego w zbiorach hr. Zamoyskich w Warszawie, zapisuje część Witanowic jako „ dotalicium” żonie swej Małgorzacie, co Wacław ks. cieszyński, zatwierdza r. 1452.
Tegoż Michała z braćmi Piotrem i Janem wspomina około r. 1470 powtórnie Długosz (t. 2/260) jako współdziedziców Witanowic. Po raz trzeci (1487 r.) tenże Michał wraz z synem Stanisławem, przed aktami grodu krakowskiego, zeznaje sprzedaż części Witanowic „od Skawy” Zbigniewowi z Grodźca (Ulanowski, Akta z arch. krak., Kraków, 1884, str. 4).
Ostatnia wzmianka o Witanowskich siedzących jeszcze w rodzinnym swym gnieździe, sięga r. 1515, gdy Stanisław z Witanowic, pozywa przed sąd ziemski Jana Strusia (Akta bern. we Lwowie. Akt Zator., Nr 14).
„Odtąd znikają tu Rawiczowie, może idą oni za przykładem Jana, dworzanina Zygmunta Augusta, który przeniósł się na Litwę, gdzie w woj. brześciańskim obrał sobie siedzibę. Od tego czasu Witanowice, przechodząc po kądzieli w inne domy, często zmieniały właścicieli” (Źródło: M. Witanowski, autor hasła Witanowice w SGKP).
Witanowscy na Podlasiu i Litwie. Wawrzyniec Rawicz-Witanowski, syn Jerzego, dziedzic dóbr Sarnaki i Chlebczyn, na Podlasiu, około 1597 r.
Niesiecki wymienia Witanowskich w woj. brzeskim litewskim. Jan i Piotr, podpisali z tym województwem elekcję Władysława IV, 1632 r., Michał, Krzysztof i Jan (pewnie identyczny z poprzednim) w 1648 r. Kazimierz, podstoli brzeski litewski, otrzymał starostwo pojezierskie od Władysława IV w 1646 r., podpisał elekcję Jana Kazimierza 1648 r.; był skoligacony z Chodkowskimi. N. Witanowski, żonaty z Heleną Młoszewską.
Istotny trop prowadzi do dóbr Łubin Rudołty w ziemi bielskiej oraz do miejscowości Rawickie, zwanej także Witanowszczyzną. Jan Konstantynowicz Witanowski na początku XVIII wieku poślubił Franciszkę Niwińską, która wniosła część majątku Łubin do jego rodziny. Michał Witanowski, syn Ignacego, wzmiankowany w Łubinie w 1820 r.
Michał Witanowski, syn Jana (ok. 1784–1843), rotmistrza województwa brzeskiego, urodzony w Rawickiem, w pow. kobryńskim; pracował w administracji państwowej, był sekretarzem Izby Szlacheckiej Grodzieńskiej, a następnie urzędnikiem w Królestwie Polskim. Wieś Rawickie, zwana Witanowszczyzną, pozostawała we władaniu Rawiczów Witanowskich od końca XVII w. (Opracowanie o prezesach władz wojewódzkich augustowskich oraz informacja historyczna o Łubinie Rudołtach).
Genealogia
(osób: 33)
• MICHAŁ Adam Józef Rawita-Witanowski h. Rawicz (13 IX 1859–25 II 1943), s. Adama i Józefy Czarnomskiej, farmaceuta, historyk-regionalista, etnograf, krajoznawca i publicysta; uczył się w kieleckim gimnazjum i to wtedy pokochał historię dzięki dziadkowi W.A. Maciejewskiemu i profesorowi kieleckiej szkoły F. Rybackiemu; w 1884 r. ukończył farmację w Warszawie i pracował w intratnym zawodzie farmaceuty do końca życia; prowadził aptekę w Kłodawie, a od 1907 r. w Piotrkowie Trybunalskim; zajmował się historią miast, archeologią, etnografią i krajoznawstwem; w 1908 r. założył piotrkowski oddział Polskiego Tow. Krajoznawczego, a w 1909 r. utworzył Muzeum Krajoznawcze Ziemi Piotrkowskiej, któremu przekazał zgromadzone zbiory; redaktor „Kroniki Piotrkowskiej” oraz członek m.in. Tow. Przyjaciół Nauk w Poznaniu i Tow. Heraldycznego; autor m.in. monografii historycznej miasta Koło w Wielkopolsce 1912 r.; ur. Częstochowa, zm. Piotrków Trybunalski (Arch. Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim; PTPN; Gąsior.); ż. (1895) Janina Szymańska (ok. 1870-po 1907); w 1907 r. przeniosła się wraz z mężem do Piotrkowa Trybunalskiego; dzieci: Wacław, Witold, Maria.
• TEKLA Witanowska h. Rawicz (1802-po 1829), c. Jana i Ewy Paszkowskiej; ur. w mieście Brześć Litewski, chrz. 1802; rodzina pochodziła z pow. kobryńskiego, parafia Kobryń (MK Brześć); m. (1829 Grodno) Ignacy Pietraszewski (ok. 1799-po 1829), s. Wincentego i Anieli Pisanka (Pisanko, Pisankówny); pochodził z pow. wołkowyskiego, parafia Łopienica; ślub w farze grodzieńskiej, parafia św. Franciszka Ksawerego w Grodnie, uwagi: on wdowiec? lat 30, ona panna lat 24! (MK Grodno: św. Franciszka Ksawerego: Fara).
Źródła: Bork. Spis 500; Nies. t. 9/364; SGKP t. 13/628-629.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz